Wspinaczka Zakopane kojarzy się z taternikami na granitowych ścianach nad Morskim Okiem, ale pierwsze kroki stawia się zupełnie gdzie indziej. Początkujący zaczyna na sztucznej ściance, na niskich blokach z materacami albo na kilkunastometrowej skałce z instruktorem, który trzyma linę. Do Tatr wraca się z tym dopiero po kursie i kilku sezonach praktyki.
W samym Zakopanem działa niewiele obiektów, ale wystarczą, żeby spróbować. Jest ścianka boulderowa prowadzona przez miejscowy klub wysokogórski, jest ścianka w parku przygody na Gubałówce i są szkoły, które prowadzą zajęcia w skałkach oraz pełne kursy według programów Polskiego Związku Alpinizmu.
Ten przewodnik jest dla osób, które nigdy się nie wspinały albo robiły to raz czy dwa na urodzinach w mieście. Wyjaśnia, jakie są formy wspinania, gdzie w okolicy ich spróbować, ile czasu na to zarezerwować i czego nie robić samodzielnie. Osobny rozdział dotyczy dzieci, bo dla nich ścianka jest często najlepszą atrakcją na deszczowe popołudnie.
Ceny i godziny otwarcia zmieniają się co sezon. Tam, gdzie operator je publikuje, podano je jako orientacyjne. W pozostałych przypadkach opisano, jak je sprawdzić.
Bouldering, wędka i prowadzenie - trzy formy wspinania
Zanim wybierzesz miejsce, warto wiedzieć, czym różnią się podstawowe formy. Od tego zależy, czy potrzebny jest instruktor, jaki sprzęt i ile czasu.
Bouldering
Wspinanie na niskich ścianach, zwykle do około 4-4,5 m, bez liny. Pod ścianą leżą grube materace, a po przejściu problemu schodzi się albo zeskakuje. To najprostszy sposób na start: potrzebne są tylko buty wspinaczkowe i woreczek z magnezją, a wejść można na godzinę. Dobrze sprawdza się u dzieci i u osób, które chcą sprawdzić, czy wspinanie w ogóle im się podoba.
Wspinaczka na wędkę
Lina przechodzi przez punkt asekuracyjny na szczycie ściany, a partner albo instruktor stoi na dole i ją wybiera. Przy odpadnięciu wspinacz zawisa niemal od razu. Na ściankach komercyjnych i w parkach przygody asekurację prowadzi obsługa. Początkujący nie powinien asekurować innej osoby bez szkolenia, bo błąd asekurującego ma poważniejsze skutki niż błąd wspinacza.
Prowadzenie
Wspinacz sam wpina linę w kolejne przeloty w miarę wchodzenia. Odpadnięcie oznacza lot o kilka metrów. Tego uczy się dopiero na kursie, po opanowaniu podstaw wędki i asekuracji.
Gdzie wspinać się w Zakopanem
Czysta Forma - bouldering przy ul. Nowotarskiej
Najważniejszym miejscem dla osób, które chcą spróbować wspinaczki w samym mieście, jest ścianka boulderowa Czysta Forma. Mieści się w budynku Szkoły Podstawowej nr 5 przy ul. Nowotarskiej 42, a prowadzi ją Klub Wysokogórski Zakopane. Ścianę otwarto w 2021 roku jako bazę treningową na dni, gdy w Tatrach nie ma warunków.
Według informacji publikowanych przez klub ścianka jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 17:00-21:00, a w weekendy 15:00-21:00. Są na niej przystawki dla dzieci i dorosłych o różnej trudności. Ceny wejść i dostępność butów do wypożyczenia najlepiej potwierdzić telefonicznie pod numerem +48 794 391 625 albo na profilu obiektu w mediach społecznościowych, bo klub ogłasza tam też przerwy związane z zawodami i szkolnymi feriami.
To miejsce bardziej klubowe niż rozrywkowe. Przychodzą tu miejscowi wspinacze na trening, a klub organizuje zawody boulderowe z cyklu Test Czystej Formy. Dla początkującego to zaleta, bo łatwo o podpowiedź, jak ustawić stopę albo z której strony złapać chwyt.
Ścianka w parku przygody na Gubałówce
Na grzbiecie Gubałówki działa park przygody z tyrolką, parkiem linowym i ścianką wspinaczkową o wysokości około 12 m. Wspina się tu na wędkę z asekuracją obsługi. To dobra atrakcja na jedno wejście dla osoby, która nie planuje dalej trenować, i dla dzieci chcących sprawdzić się na wysokości. Ceny i godziny opisuje przewodnik po atrakcjach adrenalinowych w Zakopanem. Przy silnym wietrze lub burzy atrakcje na wysokości są wstrzymywane.
Skałki poza parkiem narodowym
W okolicy Podhala początkujący wspinają się głównie w skałkach poza Tatrami, z instruktorem. Szkoły korzystają między innymi z dawnego kamieniołomu Wdżar w Kluszkowcach nad Jeziorem Czorsztyńskim i z rejonów po słowackiej stronie. Wybór miejsca zależy od szkoły, pogody i poziomu grupy. Nie jedź tam samodzielnie z myślą, że „jakoś się wejdzie" - drogi skałkowe wymagają sprzętu i umiejętności założenia stanowiska.
| Miejsce | Forma | Dla kogo | Instruktor |
|---|---|---|---|
| Czysta Forma, ul. Nowotarska 42 | bouldering | dzieci, młodzież, dorośli, trening w deszczu | nie jest wymagany, klub doradzi |
| Park przygody, Gubałówka | wędka, ok. 12 m | jednorazowe wejście, rodziny | asekuracja obsługi |
| Skałki na Podhalu i Słowacji | wędka, prowadzenie | zajęcia i kursy | tak, zawsze na początku |
| Rejony taternickie w TPN | wspinaczka wielowyciągowa | po kursie i z doświadczeniem | kurs lub partner z uprawnieniami |
Kursy wspinaczki - od jednego dnia do karty taternika
Zajęcia wprowadzające
Kilka szkół działających w Zakopanem prowadzi jednodniowe albo kilkugodzinne zajęcia w skałkach. Uczestnik dostaje uprząż, kask i buty, uczy się wiązania węzła ósemkowego, podstaw asekuracji i techniki poruszania się po skale. Wspina się na wędkę pod okiem instruktora. Takie zajęcia to dobry wybór na urlop: nie wymagają kondycji ponad przeciętną i pozwalają sprawdzić, czy chcesz iść dalej.
Pytaj szkołę o liczbę uczestników na jednego instruktora, miejsce zajęć, sposób dojazdu i zasady odwołania przy złej pogodzie. Poważna szkoła poda też uprawnienia instruktorów, na przykład instruktora wspinaczki PZA.
Kurs skałkowy PZA
Pełny kurs wspinaczki skalnej według programu Polskiego Związku Alpinizmu trwa zwykle co najmniej 6 dni, z czego większość odbywa się w terenie. Uczy wspinania na własnej asekuracji, zakładania stanowisk, zjazdów na linie i podstaw ratownictwa. Po nim można bezpiecznie wspinać się samodzielnie w skałkach z partnerem na podobnym poziomie.
Kurs taternicki i karta taternika
Kolejnym etapem jest kurs taternicki, który przygotowuje do wspinania w Tatrach bez śniegu. Według programu PZA obejmuje co najmniej 10 dni zajęć w terenie, a w praktyce często 11-14 dni. Warunkiem udziału jest ukończony kurs skałkowy. Zaliczenie kursu i egzaminu daje prawo do karty taternika. Dla osoby, która zaczyna od zera, to zwykle perspektywa co najmniej jednego pełnego sezonu, a częściej dwóch.
Zasady wspinania w Tatrzańskim Parku Narodowym
Wiele osób zakłada, że wspinanie w Tatrach wymaga specjalnego pozwolenia. Według informacji TPN wspinacz nie musi mieć legitymacji ani należeć do klubu. Jedynym obowiązkiem formalnym jest wpis do Książki Wyjść Taternickich w schronisku albo rejestracja wyjścia na stronie wspinanie.tpn.pl. Książki leżą w schroniskach przy Morskim Oku, w Dolinie Pięciu Stawów Polskich i na Hali Gąsienicowej.
Swoboda formalna nie oznacza dowolności terenu. Wspinać się można tylko w obszarach udostępnionych przez park. W Tatrach Zachodnich to trzy wapienne skałki: zachodnia ściana bramy skalnej u wylotu Doliny Lejowej, skała w żlebie Jaroniec i ściana nad jaskinią Dziura, z wyłączeniami. W Tatrach Wysokich udostępnione tereny obejmują przede wszystkim rejon Morskiego Oka, Doliny Pięciu Stawów Polskich i Hali Gąsienicowej.
TPN zakazuje podkuwania skały, doklejania chwytów, niszczenia roślinności i montowania stałych punktów asekuracyjnych bez zgody dyrektora parku. Trzeba też pamiętać o zakazie poruszania się po szlakach od zmierzchu do świtu, który obowiązuje od 1 marca do 30 listopada, oraz o bilecie wstępu do parku. Szczegóły biletów opisuje artykuł o biletach TPN.
Skałka u wylotu Doliny Lejowej jest łatwo dostępna, ale to nie jest miejsce do nauki na własną rękę. Jeśli chcesz zobaczyć, jak wygląda to otoczenie, przejdź się doliną - trasę opisuje tekst o Dolinie Małej Łąki i Dolinie Lejowej.
Wspinaczka z dziećmi
Dzieci zwykle szybciej niż dorośli oswajają się ze ścianą. Są lekkie, mają dobry stosunek siły do masy ciała i nie analizują każdego ruchu. Kilka zasad ułatwia pierwszy raz:
- Zacznij od boulderingu. Niska ściana nad materacem daje dziecku kontrolę: w każdej chwili może zejść. Ważne, żeby uczyć zeskakiwania na nogi i przetaczania na plecy, a nie lądowania na wyprostowanych rękach.
- Pilnuj strefy pod ścianą. Najczęstsze urazy na boulderowni zdarzają się, gdy ktoś spada na osobę stojącą pod spodem. Dziecko nie powinno biegać po materacach, gdy inni się wspinają.
- Wędka na wysokiej ścianie tylko z obsługą. W parkach przygody asekurację prowadzi instruktor. Dla dziecka, które boi się wysokości, lepsze jest kilka udanych metrów niż zmuszanie do wejścia na szczyt.
- Buty wspinaczkowe. Na pierwsze wejście wystarczą wypożyczone. Nie powinny być ciasne do bólu - u dzieci rozmiar dobiera się tak, by palce były lekko zgięte, ale nie ściśnięte.
Ścianka to także sprawdzona atrakcja na dzień, gdy pada i szlaki odpadają. Więcej pomysłów na taki dzień zawiera przewodnik Zakopane w deszcz.
Pierwszy dzień - jak się przygotować
Strój i sprzęt
Na ściankę wystarczą wygodne spodnie, które nie krępują ruchów w kolanach, i koszulka. Biżuterię i zegarek lepiej zdjąć. Paznokcie powinny być krótkie. Buty wspinaczkowe, uprząż i kask w zależności od miejsca wypożyczysz na miejscu albo dostaniesz od szkoły. Na zajęcia w skałkach zabierz dodatkowo kurtkę, wodę, jedzenie i krem z filtrem, bo przy skale spędza się kilka godzin, z czego większość na asekuracji albo czekaniu.
Rozgrzewka i tempo
Przedramiona męczą się u początkujących bardzo szybko. Po dwóch-trzech trudniejszych próbach dłonie przestają się zaciskać i trzeba odpocząć kilka minut. Lepiej zrobić kilkanaście łatwych przejść niż trzy maksymalne. Przed wejściem na ścianę rozgrzej barki, nadgarstki i palce.
Technika w pierwszej godzinie
Najważniejsza rada dla początkujących: pchaj nogami, nie ciągnij rękami. Osoby wysportowane często próbują wejść na siłę i po kwadransie nie mogą utrzymać chwytu. Stopy ustawia się na krawędziach palcami, biodra trzyma blisko ściany, a ręce służą głównie do utrzymania równowagi. Instruktor pokaże to w pięć minut, dlatego pierwsze wejście z kimś doświadczonym oszczędza sporo frustracji.
Jak połączyć wspinanie z urlopem
Wspinanie dobrze wypełnia popołudnie po krótszej porannej wycieczce albo dzień przerwy między dwiema długimi trasami. Nie planuj zajęć w skałkach na dzień po wejściu na wysoki szczyt, bo zmęczone nogi i przedramiona szybko odbierają przyjemność. Ścianka boulderowa w Zakopanem jest czynna głównie po południu, więc rano zostaje czas na spacer w dolinach.
Czego nie robić jako początkujący
- Nie wspinaj się poza szlakiem w Tatrach na własną rękę. Skały w pobliżu szlaku potrafią wyglądać łatwo, ale zejście z nich bywa trudniejsze niż wejście. Poza udostępnionymi rejonami to także naruszenie przepisów parku.
- Nie asekuruj bez szkolenia. Nawet na ściance obsługa sprawdza, czy osoba asekurująca zna urządzenie i komendy.
- Nie przenoś ścianki w góry. Umiejętność przejścia trudnej drogi na sztucznej ścianie nie przekłada się na wspinanie w terenie, gdzie trzeba ocenić skałę, pogodę i drogę odwrotu.
- Nie myl ferraty ze szlakiem. Łańcuchy na szlakach takich jak Orla Perć nie są zabezpieczeniem jak na via ferracie. Nie wpina się w nie lonży, a na szlaku nie ma asekuracji.
W razie wypadku w górach dzwoń do TOPR pod numer 985 albo 601 100 300 lub użyj aplikacji Ratunek. Przed każdym wyjściem sprawdź komunikat turystyczny TPN, a zimą także komunikat lawinowy TOPR. Ogólne zasady opisuje przewodnik o bezpieczeństwie w górach.
Podsumowanie
Na start w Zakopanem najlepiej sprawdza się ścianka boulderowa Czysta Forma przy ul. Nowotarskiej 42, czynna w dni powszednie od 17:00 i w weekendy od 15:00. Jednorazowe wejście na wysoką ścianę z asekuracją obsługi oferuje park przygody na Gubałówce. Kto chce wspinać się w skałach, powinien zacząć od zajęć z instruktorem, a później kursu skałkowego PZA, który trwa zwykle co najmniej 6 dni.
W Tatrzańskim Parku Narodowym wspinanie jest dozwolone tylko w udostępnionych rejonach i wymaga rejestracji wyjścia. Dla początkującego to cel na kolejne sezony, a nie na pierwszy urlop.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Gdzie w Zakopanem jest ścianka wspinaczkowa?
Ścianka boulderowa Czysta Forma działa w budynku Szkoły Podstawowej nr 5 przy ul. Nowotarskiej 42. Wysoką ściankę z asekuracją obsługi ma park przygody na Gubałówce.
Czy mogę wspinać się bez doświadczenia?
Tak. Bouldering na materacach i wspinaczka na wędkę z asekuracją obsługi nie wymagają doświadczenia. Wspinaczka w skałkach na początku zawsze powinna odbywać się z instruktorem.
Od ilu lat dziecko może się wspinać?
Na boulderowni Czysta Forma są przystawki dla dzieci, a klub prowadzi zajęcia dla najmłodszych. Ograniczenia wiekowe i wzrostowe na wysokich ściankach ustala operator, dlatego trzeba je sprawdzić przed wizytą.
Czy do wspinania w Tatrach potrzebne jest pozwolenie?
Według TPN nie jest wymagana legitymacja ani członkostwo w klubie. Trzeba jednak wpisać wyjście do Książki Wyjść Taternickich albo zarejestrować je na stronie wspinanie.tpn.pl i wspinać się tylko w udostępnionych rejonach.
Ile trwa kurs skałkowy?
Pełny kurs skałkowy według programu PZA trwa zwykle co najmniej 6 dni. Kurs taternicki obejmuje co najmniej 10 dni zajęć w terenie i wymaga wcześniejszego kursu skałkowego.
Co zabrać na pierwsze zajęcia?
Wygodne spodnie, koszulkę, wodę i coś do jedzenia. Na zajęcia w skałkach także kurtkę i krem z filtrem. Buty wspinaczkowe, uprząż i kask zapewnia zwykle obiekt albo szkoła - warto to potwierdzić przy zapisie.
Czy wspinanie to dobra atrakcja na deszczowy dzień?
Tak, ścianka boulderowa jest pod dachem. Park przygody na Gubałówce działa na zewnątrz i przy złej pogodzie może być zamknięty.